‘Bubbels mogen elkaar ontmoeten’
Buren worden steeds belangrijker om voor elkaar te zorgen als dat nodig is. Daarom organiseren De Haven, De Boei en ANBO-PCOB op 25 september het evenement Burendag Voorproef. Als voorbereiding gaan we in gesprek met Muhammed Öztürk over zorgzame buurten. Hij ziet dat in Bunschoten sterke gemeenschappen zijn, maar mensen met een klein netwerk kunnen gemakkelijk buiten beeld raken.
“Wij leven allemaal in bubbels”, zegt hij. “Dat kan de voetbalclub zijn, de kerk, de moskee of de familie. Dat is niet per se verkeerd. Zo’n bubbel kan juist een sociale basis geven. Maar het zou goed zijn als die bubbels elkaar soms wat meer ontmoeten.”
Öztürk is penningmeester van de plaatselijke moskee in Bunschoten en gemeenteraadslid voor CAP de Dorpspartij. Hij is geboren en getogen in Bunschoten en woont met zijn vrouw en kinderen in Rengerswetering. Al ongeveer negen jaar is hij betrokken bij het bestuur van de moskee. Sinds 2024 is hij actief in de lokale politiek.
Meer dan een gebedsruimte
In het bestuur van de moskee houdt hij zich vooral bezig met praktische zaken. “Het bestuur gaat niet over de inhoud van het gebed”, legt hij uit. “Dat ligt bij de imam.” Het bestuur zorgt onder meer voor het gebouw, de administratie, de boekhouding en het contact met leden.
Naast de gebedsruimte zijn er in de moskee ook ruimtes voor onderlinge ontmoeting. Öztürk noemt dat de kantine. “Toen mensen naar Nederland verhuisden, was er niet alleen behoefte aan een gebedsruimte, maar ook aan een plek om samen te komen. Even ergens zitten, mensen zien die je kent en een kopje thee drinken.” Juist die sociale functie is belangrijk geweest voor de Turkse gemeenschap in Bunschoten.
De eerste generatie Turkse arbeidsmigranten kwam naar Nederland om te werken. “Die generatie heeft altijd gedacht: werken, werken, werken, dag en nacht”, zegt Öztürk. “Het plan was om geld te verdienen en terug te gaan.” Sommigen verhuisden terug naar Turkije, anderen bleven. Hun kinderen en kleinkinderen groeiden op in Bunschoten. Daarmee veranderde ook de taal. Waar vroeger in het sociale deel van de moskee vooral Turks werd gesproken, is dat nu veel meer Nederlands.
Meedoen begint met taal
Taal is volgens Öztürk belangrijk om mee te kunnen doen. Dat ziet hij niet alleen binnen de Turkse gemeenschap, maar ook bij andere groepen in het dorp. “Op het moment dat je de taal niet beheerst, heb je overal een achterstand. Dat begint al in de supermarkt.”
Bunschoten kent inmiddels meer culturen. Naast de Nederlandse en Turkse gemeenschap is er bijvoorbeeld ook een grote Poolse gemeenschap. Öztürk heeft daar minder zicht op, maar hij ziet wel dat deze groep minder zichtbaar is in het dorp. Juist daarom is het belangrijk dat mensen elkaar weten te vinden. Wie niet gezien wordt, kan ook moeilijk meedoen.
Volgens Öztürk ligt daar een taak voor de gemeente, maar ook voor de samenleving zelf. “Uiteindelijk ligt de oplossing bij de mensen, bij de burgers”, zegt hij. “Maar je moet bepaalde dingen wel faciliteren vanuit de gemeente.” De Boei heeft mooie initiatieven om mensen bij elkaar te brengen. Hij denkt ook aan ruimte en middelen voor burgerinitiatieven. Als inwoners zelf iets organiseren, ontstaat er volgens hem ook verantwoordelijkheid. “Dan voelt het niet alsof je moet meedoen met iets van een ander. Dan wordt het echt van jezelf.”
Zorgzaamheid
Zorgzaamheid is volgens Öztürk een waarde die in verschillende culturen terugkomt. “In de christelijke cultuur is omzien naar elkaar belangrijk. Dat is ook echt een belangrijke pijler in de islam.” Hij noemt respect voor ouderen, zorg voor buren en aandacht voor mensen die het minder hebben. “Dat is hoe ik als kind ben opgevoed. Als je het goed hebt, help je mensen die het minder hebben. Daar hebben ze recht op. In de islam is dat geregeld met een soort belasting over je vermogen, ‘zakat’, heet dat.”
Die zorgzaamheid zag hij sterk in de buurt waar hij opgroeide, aan het Enkhuizer Zand. “Als er wat was en mijn moeder was niet thuis, dan kon ik bij vier of vijf mensen terecht. Dat wist ik gewoon.” Ook hielpen kinderen oudere buurtbewoners met kleine dingen. “Soms moest er een boodschapje gedaan worden of iets in de tuin. Dat was normaal.”
Dit is niet overal in Bunschoten zo. “Veel mensen zitten in een soort haastmodus.” Mensen zijn druk met werk, kinderen en afspraken. Daardoor wordt er minder vanzelfsprekend naar buren omgekeken. Ook de coronaperiode heeft volgens hem invloed gehad. “De samenleving is meer op het individu gericht geworden.”
Waarom buurten nodig zijn
Juist daarom zijn zorgzame buurten belangrijk. Professionele zorg is er steeds vaker alleen voor mensen die deze zorg echt nodig hebben. Voor veel andere vragen is de informele omgeving belangrijker geworden. Familie, buren, vrienden en vrijwilligers spelen daardoor een grotere rol.
Dat vraagt iets van de samenleving. Niet iedereen heeft vanzelf een groot netwerk. Daarom is het volgens Öztürk belangrijk dat mensen elkaar blijven zien. Niet alleen binnen hun eigen bubbel, maar ook daarbuiten.
De inrichting van wijken speelt daarin mee, denkt hij. Een hofje nodigt meer uit tot contact dan een straat waarin iedereen zich terugtrekt. Ook een goede mix van jong en oud helpt. “Juist die mix helpt elkaar. Ouderen zijn er vaak, daar kun je terecht. En andersom hebben zij soms jongere mensen nodig voor praktische dingen.”
De deur openzetten
Dat contact tussen mensen is ook belangrijk om vooroordelen kleiner te maken. Bij open dagen van de moskee komen steeds vaker inwoners voor het eerst binnen. “Mensen zeggen dan: ik ben zo nieuwsgierig en ik wil het echt zien. Dat vinden wij mooi. Het is echt het gevoel dat mensen langskomen en laten merken: wij zien jullie. Dat doet mensen heel veel.”
Een aantal jaar geleden, na de hevige aardbeving in Turkije, merkte hij die betrokkenheid. De moskee hield een actie met onder meer Turkse pizza’s en ingezamelde spullen. “Er kwamen mensen die nog nooit bij ons waren geweest. Ze zeiden: ik zag het in de krant en ik wil mijn steentje bijdragen. Dat was echt heel mooi.”
Tegelijk ziet Öztürk dat landelijke discussies en sociale media invloed hebben op het gevoel van mensen. In Bunschoten ervaart hij weinig directe discriminatie. “Maar het gevoel is soms anders. Door nieuws en social media krijgen mensen het idee dat er een bepaald sentiment leeft.” Dan kunnen mensen zich afvragen of zij er nog wel bij horen, ook als zij hier geboren zijn of al tientallen jaren in Bunschoten wonen.
Bouwen aan vertrouwen
Voor een zorgzamer Bunschoten noemt Öztürk drie dingen. Stimuleer burgerinitiatieven. Zorg voor meer sociale contacten in de wijken. En denk bij nieuwe wijken beter na over de inrichting en de mix van bewoners. Want voorzieningen die vroeger vanzelfsprekend waren, vallen weg. Mensen moeten vaker terugvallen op hun eigen netwerk.
De basis is er, denkt hij. Bunschoten heeft een sterke traditie van omzien naar elkaar. Maar die traditie moet wel levend blijven. Dat geldt ook voor de jeugd. “De jeugd van nu zijn de mensen die straks die zorgzaamheid moeten doorzetten”, zegt hij. Daarom moeten kerken, moskeeën, verenigingen en gezinnen die waarden blijven meegeven.
Een zorgzame samenleving groeit waar mensen elkaar kennen en vertrouwen. In de straat, in de wijk, in de kerk, in de moskee en juist ook daarbuiten. Of, zoals Öztürk het zegt: “De ideale wereld is dat mensen die buiten de bubbels vallen, erin worden gehaald. En dat de bubbels soms door elkaar heen gaan.”
Save the date
Het belang van een zorgzame buurt wordt de komende jaren steeds groter. Daarom organiseren ANBO-PCOB, De Boei en Zorg- en Wooncentrum De Haven op 25 september het evenement Burendag Voorproef. Dit evenement vindt tussen 15.00 en 19.00 uur plaats in de Beleeftuin van De Haven, Op de ree 161. Er zijn diverse pleinen en workshops, waar bezoekers worden gestimuleerd om de contacten in de eigen buurt te versterken. Iedereen is welkom!
